Dejavu Nedir?

İnsanda merak konusu olan dejavu hissi belirli dönemlerde “Sanki daha önce bu olayı yaşamıştım”, “Senin ile daha önce karşılaşmıştım”, “Burayı daha önce görmüştüm” gibi buna benzer birçok soru sormuşsunuzdur.

Yapılan araştırmaların sonucunda insanların 3’te 2’si dejavuyu yaşamları boyunca en az bir kere hissini yaşarlar. Genel olarak dejavu hissinin yaşandığı yaşlar 15 ila 25 yaşları arasındadır.

Fransız ca kelşme olan dejavu, deja (daha önceden) voir(görmek) kelimelerinden oluşur. Yaşanılan bir olayı daha öncesinden görmüş olma hissine denir. Dejavu yaşanılan olayda ayrıntı hatırlamazlar. Dejavu bir hastalık çeşidi değildir. Yapılan araştırmalar dejavunu beynin fonksiyonun ufak bir anormali durumundan kaynaklanır. Bu dejavu hissinin ara ara yaşanması normaldir fakat sık sık tekraralanırsa hastalıktan şüphelenilebilir.

Dejavunun Nedenleri?

Eski çağlarda bulunmuşuz gibi hissinde olma durumuna neden olan dejavu hissi ilk defa Fransız Fizikçi 1876 yılında Emile Boiraiç tarafından açıklanmıştır. Dejavu, beynin sağ lobunda ve sol lobunda bir zaman farkı ile çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Yni bir olay algılama sırasında bir lob olayı geç algıladığından geç algılayan lob olayı yaşamış gibi hissettirir. Yani sinir aksonlarının bir sapmadan kaynaklanır.

Bilimde dajavu ilk defa 1928 yılında Edward Titchener “Bir Psikoloji Kitabı” adlı kitabında açıklamıştır.

“Bir deyime yönelik olan beyin tam algı üretmeden öncesinde kısmen bir algı yaratır. Bu algı, daha öncesinde deneyimlenmiş bir olay olmuş gibi hissi yaratır.”

Bilim dünyasında dejavu, yeni oluşan bir anıda ya da hatırlanan olayda meydana gelen yeniden yaşanmış gibi his uyandıran bir hafıza hatasıdır. Film serilerinden “The Matrix” filminde bir replik geçer:

“Dejavu Matrikste hata oluştuğu anlamına gelir. Bir şeylerin değiştiğinde veya değiştirildiğinde meydana gelmektedir.”

Matriks filminde felsefi ve bilinç ile gerçeklik arasında bir sorgulamaya dayandığını düşünecek olursak dejavunun bilincimizde oluşan gerçeklik ve hafıza algısının geçici hata oluşturduğunu söyleyebiliriz.