Majör Depresif Bozukluk (MDB): Tanı Kriterleri ve Süreci

"Depresyondayım." Gündelik dilde sıkça kullandığımız bu ifade, genellikle geçici bir moral bozukluğunu veya keyifsizliği anlatır. Ancak ruh sağlığı alanında "depresyon" tanısı, çok daha spesifik, ciddi ve net kriterlere dayanan bir klinik durumu ifade eder: Majör Depresif Bozukluk (MDB). Bu, bir zayıflık veya irade eksikliği değil, kişinin duygularını, düşüncelerini ve bedensel fonksiyonlarını olumsuz etkileyen, tedavi edilmesi gereken tıbbi bir hastalıktır. Peki bir ruh sağlığı uzmanı, geçici bir üzüntü hali ile hayatı durma noktasına getiren MDB arasındaki ayrımı nasıl yapar? Tanı koyma süreci nasıl işler ve hangi belirtiler bir araya geldiğinde alarm zilleri çalmaya başlar? Bu yazıda, ruh sağlığı profesyonellerinin "kutsal kitabı" olarak kabul edilen DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) rehberliğinde, Majör Depresif Bozukluk tanısının nasıl konulduğunu, hangi kriterlerin mutlaka karşılanması gerektiğini ve bir uzmanın sizi nasıl bir değerlendirme sürecinden geçireceğini tüm detaylarıyla ele alacağız.

DSM-5 Kriterleri: Depresyon Tanısının 9 Temel Belirtisi

Bir kişiye MDB tanısı konulabilmesi için, aşağıda sıralanan 9 belirtiden en az beşinin, en az iki hafta boyunca, neredeyse her gün mevcut olması gerekir. Bu belirtilerden en az birinin ise mutlaka (1) Depresif Duygudurum veya (2) Anhedoni (İlgi/Keyif Kaybı) olması zorunludur.

1. Depresif Duygudurum: Günün büyük bir bölümünde, neredeyse her gün devam eden çökkün, üzgün, kederli veya boşlukta hissetme hali.
   

2. Anhedoni (İlgi ve Keyif Kaybı): Eskiden keyif alınan, ilgi duyulan hemen hemen tüm etkinliklere karşı belirgin bir şekilde ilginin azalması veya bu etkinliklerden hiç keyif alamama durumu. Bu, MDB'nin en temel belirtilerindendir.
   

3. Belirgin Kilo Kaybı veya Alımı: Diyet yapmıyorken önemli ölçüde kilo vermek veya almak (örneğin bir ayda vücut ağırlığının %5'inden fazlası) ya da iştahın neredeyse her gün azalması veya artması.
   

4. Uykusuzluk (İnsomnia) veya Aşırı Uyuma (Hipersomnia): Neredeyse her gece uykusuzluk çekme ya da tam tersi, normalden çok daha fazla uyuma hali.
   

5. Psikomotor Ajitasyon veya Yavaşlama: Başkaları tarafından da gözlemlenebilen, yerinde duramama, huzursuzluk hali (ajitasyon) ya da tam tersi, konuşmanın, düşüncelerin ve bedensel hareketlerin belirgin şekilde yavaşlaması.
   

6. Yorgunluk, Bitkinlik, Enerji Kaybı: Neredeyse her gün devam eden, en basit işleri bile yapmayı zorlaştıran bir yorgunluk ve enerji düşüklüğü.
   

7. Değersizlik veya Suçluluk Duyguları: Duruma uygun olmayan veya aşırı derecede değersizlik hissetme ya da yoğun suçluluk duyguları yaşama (sadece hasta olmaktan dolayı kendini suçlamak değil).
   

8. Düşünme veya Konsantre Olma Yetisinde Azalma: Düşünceleri toparlamada, odaklanmada veya karar vermede güçlük çekme.
   

9. Tekrarlayan Ölüm Düşünceleri veya İntihar Eğilimleri: Sadece ölmekten korkmak değil, tekrarlayan intihar düşünceleri, planları veya girişimleri.

Tanı İçin Olmazsa Olmazlar: Süre ve İşlevsellik Kaybı

Yukarıdaki belirtilerin beşine sahip olmak, tanı için tek başına yeterli değildir. Uzmanların dikkat ettiği iki kritik faktör daha vardır:

• Süre: Belirtildiği gibi, semptomların en az iki haftalık bir periyot boyunca tutarlı bir şekilde devam etmesi gerekir. Birkaç gün süren bir moral bozukluğu MDB olarak sınıflandırılmaz.
  

• İşlevsellik Kaybı: Belirtiler, kişinin sosyal, mesleki veya diğer önemli yaşam alanlarında (örneğin aile ilişkileri, okul hayatı, öz bakım) klinik olarak belirgin bir sıkıntıya veya işlevsellikte düşüşe neden olmalıdır. Yani, kişi bu belirtiler yüzünden artık işini yapamaz, ilişkilerini sürdüremez veya günlük sorumluluklarını yerine getiremez hale gelmiş olmalıdır. Bu, MDB'yi normal üzüntüden ayıran en net çizgidir.

Tanı Süreci: Bir Uzman Sizi Nasıl Değerlendirir?

Bir ruh sağlığı uzmanına (psikiyatrist veya klinik psikolog) başvurduğunuzda, tanı süreci genellikle birkaç adımdan oluşur:

1. Klinik Görüşme: Uzman, sizinle detaylı bir görüşme yaparak yaşadığınız belirtileri, ne kadar süredir devam ettiğini, şiddetini ve hayatınızı nasıl etkilediğini anlamaya çalışır. Aile geçmişiniz, tıbbi öykünüz ve yaşamınızdaki stres faktörleri de bu görüşmede ele alınır.
   

2. Fiziksel Muayene ve Tıbbi Testler (Ayırıcı Tanı): Belirtilerin, başka bir tıbbi durumdan (örneğin tiroid bozuklukları, vitamin eksiklikleri, nörolojik hastalıklar) veya bir madde kullanımından kaynaklanmadığından emin olmak çok önemlidir. Bu nedenle, bir psikiyatrist sizi fiziksel muayene ve bazı kan testleri için bir dahiliye uzmanına yönlendirebilir.
   

3. DSM-5 Kriterleriyle Karşılaştırma: Uzman, topladığı tüm bu bilgileri, yukarıda sıralanan DSM-5 tanı kriterleriyle karşılaştırır. Eğer kriterler karşılanıyorsa, Majör Depresif Bozukluk tanısı koyar ve size en uygun tedavi sürecini (psikoterapi, ilaç tedavisi veya her ikisinin kombinasyonu) planlar.

Unutmayın, doğru tanı, etkili bir tedavinin ilk ve en önemli adımıdır.