Yerli Amerikan Mitolojisi: Ruh Hayvanları ve Büyük Ruh İnancı

Yerli Amerikan mitolojisi, diğer pek çok mitolojiden farklı olarak, insanı evrenin merkezine koymaz; aksine insanı, devasa bir yaşam ağının (Web of Life) sadece mütevazı bir ipliği olarak görür. Lakota, Navajo, Cherokee, Hopi ve İroquois gibi yüzlerce farklı kabilenin kendine has efsaneleri olsa da, hepsini birbirine bağlayan ortak bir ruhsal omurga vardır: "Mitakuye Oyasin" (Hepimiz birbirimize bağlıyız). Bu inanç sisteminde "din" tapınaklarda yaşanan bir şey değil, her nefeste, su içerken veya avlanırken yaşanan bir hayat tarzıdır. Onlara göre gökyüzü "Baba", yeryüzü "Ana", hayvanlar ve bitkiler ise insanların "kardeşleri"dir.

Kozmolojinin merkezinde, tektanrılı dinlerdeki gibi cezalandırıcı bir kral figürü değil, her şeyin içinde akan, şekilsiz ve sonsuz bir yaşam enerjisi olan "Büyük Ruh" (Wakan Tanka / Gitche Manitou) yer alır. Büyük Ruh, rüzgarın sesinde, nehrin akışında ve bizonun gücünde tezahür eder. Yerli Amerikan hikayeleri (Sözlü Gelenek), genellikle "Koyote" veya "Kuzgun" gibi hilebaz (trickster) figürler üzerinden ahlaki dersler verir, dünyanın yaratılışını anlatır ve doğa yasalarına saygıyı öğretir. Bu mitolojide zaman doğrusal değil, döngüseldir; her son bir başlangıçtır.

Wakan Tanka: Büyük Gizem ve Yaratıcı Enerji

Yerli Amerikan inancında Tanrı kavramı, insan suretinde bir varlık değildir. Lakotaların Wakan Tanka (Büyük Gizem) veya Algonkinlerin Gitche Manitou (Ulu Ruh) dedikleri güç, evrenin her zerresine nüfuz eden ilahi bir enerjidir. O, "Yaratan"dır ama aynı zamanda "Yaratılan"ın içindeki özdür.

• Felsefesi: Bir ağacın ruhu ile bir insanın ruhu aynı kaynaktan (Büyük Ruh’tan) gelir, sadece formları farklıdır. Bu yüzden bir Yerli, bir ağacı kesmeden veya bir hayvanı avlamadan önce ondan izin ister ve ruhuna teşekkür eder. Bu, "Animizm"in (Canlıcılık) en saf halidir. Her şey kutsaldır; taşlar "dedelerimiz"dir çünkü dünyanın en eski tanıklarıdır.
  

Ruh Hayvanları ve Totemler: Rehberler ve Koruyucular

Popüler kültürde sıkça yanlış anlaşılan "Totem" kavramı, aslında derin bir ruhsal ittifaktır. Totemler, bir klanın veya ailenin soyunun dayandığına inanılan, koruyucu ata ruhlarıdır. Ruh Hayvanı (Power Animal) ise bireyseldir. İnanışa göre her insan, doğduğu andan itibaren belirli hayvan ruhlarının koruması altındadır veya yaşamının zorlu dönemlerinde bir hayvan ruhu ona rehberlik etmek için gelir.

• Sembolizm:

  • Kartal: Büyük Ruh’a en yakın uçan, duaları taşıyan ve vizyon sahibi olmayı simgeleyen en kutsal hayvan.
    

  • Kurt: Öğretmen, sadakat, sezgi ve yol gösterici.
    

  • Ayı: Şifacılık, iç gözlem (kış uykusu) ve güç.
    

  • Bizon: Bolluk, bereket ve fedakarlık (halkın yaşaması için canını veren). İnsan hayvanı seçmez; hayvan insanı seçer. Rüyalarda veya vizyon arayışlarında (Vision Quest) beliren hayvan, kişinin o dönemde ihtiyaç duyduğu "ilacı" (gücü/yeteneği) ona sunar.
    

Tıp Çemberi (Medicine Wheel): Dört Yönün Bilgeliği

Yerli Amerikan şifacılığının ve felsefesinin temeli Tıp Çemberidir. Buradaki "Tıp" (Medicine), hap veya şurup değil, "ruhsal güç ve bütünlük" demektir. Çember, yaşamın sonsuz döngüsünü simgeler ve dört ana yöne (Kardinal Yönler) bölünmüştür. Her yönün bir rengi, bir mevsimi, bir elementi ve bir yaşam evresi vardır:

• Doğu (Sarı): İlkbahar, doğum, ateş, güneşin doğuşu, yeni başlangıçlar.
  

• Güney (Kırmızı): Yaz, gençlik, su, duygular, büyüme.
  

• Batı (Siyah): Sonbahar, yetişkinlik, toprak, içe dönüş, hasat (ve ölüm/sonlanış).
  

• Kuzey (Beyaz): Kış, yaşlılık/bilgelik, hava, arınma ve dinlenme. İnsanın yaşam amacı, bu çemberin merkezinde durarak dört yönü de dengelemek ve ruhsal bütünlüğe ulaşmaktır.